Ёддоштҳо-Қисми (охир) 9

УСУЛИ НАВИ ОДАМКУШӢ           Мувофиқи таърифе, ки дар боло нишон дода шуд, шогирдпешагони қушбегӣ, амалдорони хурд, муллобачагон, ғазоталабон ҳар рўз садҳо одамони бегуноҳро дастгир карда, зада, чашмони онҳоро баро-варда, сарҳошонро кафонда, дасту поҳошонро шикаста, аммо бинобар мухолифат накардан ба фармони охирии амир, онҳоро накушта, ба арк оварда ба дасти дарбориён месупориданд. […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 8

Натиҷаи ин ҳаракати провокасионӣ ин шуд, ки амир одамони бисёреро дар Бухоро ва вилоятҳои вай бо шубҳаи болшевикӣ, револютсионерӣ ё бо тўҳмати алоқа доштан бо онҳо бо як сурати ваҳшиёна кушт. (Бародари ман Сироҷиддинро ҳам аз қишлоқи тағоиҳомо, ки дар он ҷо пинҳон шуда буд, дастгир карда оварда, дар обхонае, ки ман хобида будам, хобонда, […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 7

Дар он маҷлис ман ҳам иштирок кардам. Дар он ҷо тамошобинҳо ва агентҳои махфии амир ҳам хеле буданд. Масъалаи намоиши шодиёна ва шукрона ба маҷлис гузошта шуд. Ман ба ин кор сахт муқобил истодам ва гуфтам: аввал он ки ин фармон ба ташаккур намеарзад, дуввум ин ки намоиши шуморо баҳона кар-да, ҳукумат аксулҳаракат мехезонад ва […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 6

IV                     Заводи пахтатозакунии Қизилтеппа аз они як бои бухорӣ буд, дар он ҷо ҳам пахтаҳои худи хўҷаини завод ва ҳам пахтаҳои чистачӣ (пахтаҷаллоб)-ҳои дигар тоза карда мешуд. Дар он завод аз русҳо, маҳаллиҳо, барбариҳо ва пирсиёнҳо тахминан 150 кас кор мекард. Дар ин миён тоҷикони кўҳистонӣ қаротегинӣ ҳам бисёр буданд. Бинобар зиёд шудани пахта […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 5

Дар он замон мавзӯи шеър дар Бухорои амирӣ, аз     дунё ва аз замон шикоят, мадҳияҳои бардурўғ, ҳаҷвияҳои шахсии беодобона, май ва маҳбуб ва аз ҳамин қабил мавзўъҳои феодалӣ буд. Агар мо Аҳмади   Калла, Шоҳин52, Ҳайрат ва баъзе чунин касонро истисно кунем, ҳамагӣ муқаллиди якдигар ва тақлидчии бемуваффақияти гузаштагони худ буданд, Аммо забони шеърӣ то охирҳои […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 4

Дар cоли таҳсили 1894—95 Ғафур-маҳдум, ки қории ҷамоаи мо буд, дусола дарсро якбора партофта «пешқадам шуд» (барои зудтар хатм карда қозӣ шудан). Дар ҷамоаи мо дигар махдуми намоёне набуд. Бинобар ин Мулло Иброҳим ном яке аз бойбачагони Бухоро қорӣ шуд, Иброҳим саводи форсӣ-тоҷикӣ дошт, дўстдори адабиёт буд, ҳатто худаш шеър ҳам машқ мекард. Аммо саводи […]

Continue Reading

Садриддин Айнӣ-Мухамас бар ғазали Соиб

Рафтам ба ҷустуҷўяш дар кўчаҳо давида, Ҳам ҷома чок карда, ҳам пираҳан дарида, Дар кўи ў фитодам дар хоку хун тапида, «Он маҳлиқо баромад аз хона май кашида, Моил ба уфтодан чун меваи расида». Гесўи мушкбўро тоби каманд дода, Анворбахш рўро хуршедсон кушода, Дар ошиқ орзўро карда басе зиёда, «Нози баҳонаҷўро дар як тараф ниҳода, […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 3

Таҳсили соли 1890—91 тамом шуд  (ба ҳисоби ҳо-зира дар 22-уми март). Баробари тамом шудани таҳсил озуқаи акаам ҳам тамом шуд. Ӯ барои хароҷоти соли ояндаро ёфтан ба саҳро баромаданӣ шуд. Як шарики туркманаш ўро ба Каркӣ бурд, ки дар овулҳои туркман  ўро дар  айёми тобистон  мактабдор   (муаллим) кунад. Акаам на танҳо забони туркманиро, ҳатто ўзбакиро […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 2

—Хон,    дар чӣ    гуна душворӣ   бошад ҳам,    хон      одам шав! Лекин қозӣ, раис19 ва имом нашав! Агар мударрис шавӣ, майлат! — чашмонашро пўшид. Баъд аз ягон дақиқа на ин ки бо хаш-хаш, балки бо хар-хар  нафас кашидан гирифт. Дар ин миён якбора дар ҷояш қад рост кард, чашмонаш калон кушода шуданд,аммо берун буданд,   ба ҳар […]

Continue Reading

Ёддоштҳо-Қисми 1

Ёддоштҳо Куллиёти Садриддин Айнӣ дар асоси қарори Совети Вазирони РСС Тоҷикистон аз 15-уми январи соли 1955, рақами 12, чоп карда мешавад. Аз рўи корҳои тайёрие, ки ҳайати таҳририя пешакӣ бурд, мероси адабии нависандаро ба 15 ҷилд тақсим кардан лозим меояд. Дар тақсимоти асарҳо ба ҷилдҳо асосан принсипи хронологӣ, яъне тартиби пасупешии солҳои таълифи онҳо риоя […]

Continue Reading

Равшангарӣ бузургӣ таърих-Қисми (охир) 7

11 Садриддини Айнӣ рўзгоре ба сар бурд, ки пур аз талош ва шиддат буд ва фоҷиаҳое дошт. Аз он  гоҳ ки қадам ба  арсаи фаъолияти иҷтимоъӣ гузошт ва соли 1908 дар Бухоро омўзгори мактаби усули нав шуд, ҳаёти ў ҳамеша дар  зери  хавф  буд.   Дар  ҳар  даҳ  сол  хавфи нобудӣ ба сари ў меомад.  Нахустин […]

Continue Reading

Равшангарӣ бузургӣ таърих-Қисми 6

Айнӣ  дар  тасвири  замони   шўравӣ      асли асосии худро риоя накардааст. На танҳо дар «Ғуломон», ҳатто дар «Одина»-ву «Дохунда» ҳам тасвири ҳаёти то инқилоб асоси воқеъӣ дорад. Дар ин ду асар асоси воқеъӣ гоҳ кам ва гоҳ зиёд, вале ҳамеша мавҷуд аст. Асоси воқеъӣ дар «Марги судхўр» боз бештар аст. Аммо дар «Ятим» хеле кам на […]

Continue Reading

Равшангарӣ бузургӣ таърих-Қисми 5

Дар замони шўравӣ як фаҳмиши норавои содагии забон пайдо шуда буд: барои ин ки забон халқӣ шавад, барои ин ки навиштаҳо ба оммаи мардум мафҳум бошад, бисёр сода навиштанро талаб мекарданд ва байни содагиву   одигӣ   тафовут   намедиданд,   содагиро ба дараҷаи одигии авомона мерасониданд ва нишонаҳои пасттабъӣ зиёд шудан гирифт.Аз забони гуфтории бенизом хасу хошоки зиёд […]

Continue Reading

Равшангарӣ бузургӣ таърих-Қисми 4

6 Пантуркистҳое, ки пас аз инқилоб ба сари қудрат омаданд, хилофи воқеъияти рўз ва таърих амал мекарданд. Айнӣ ҳақиқати таърихро ба дасисаҳои пантуркистӣ зид гузошт ва барои ҳалли муҳимтарин масъалаҳои ,иҷтимоиву  сиёсии  рўз  ба  кор     даровард. Туркпарастон пас аз инқилоб тоҷиконро аз матбуот ва имкони нашри китоби дарсӣ маҳрум   намуданд,   мактабҳоро   саросар       ўзбекӣ карданд, дар […]

Continue Reading

Равшангарӣ бузургӣ таърих-Қисми 3

Фитрат охируламр ба роҳи пантуркизм даромад. Айнӣ мегўяд, ки пас аз инқилоби феврали  1917, ки дар Русия рўй дод, дар Бухоро «Дар сари ҳаракати ислоҳотталабӣ мисли Фитрат ва Усмонхоҷа ҷадидоне гузаштанд, ки онҳо дар Туркия хонда омада, ташвиқоти пантуркистӣ мекарданд. Онҳо на танҳо дар байни худ, балки ба мардуми шаҳри Бухоро ҳам, ки бештарини онҳо […]

Continue Reading

Равшангарӣ бузургӣ таърих-Қисми 2

Мақсад аз ҷўяндагиҳо он буд, ки шахс ва ҷомеа ба худшиносии маънавӣ бирасанд ва чунонки Аҳмади Дониш гуфтааст, «Халқ бидонанд, ки барои чӣ омаданд ва бар чӣ буданд ва чӣ карданд»5. Мақсад таъмини худогоҳии маънавии миллат буд, то ки дар ҷомеаи тоза, ки дар садади бунёд кардани он буданд, пояҳои маънавии зиндагӣ устувор бошад. Охири […]

Continue Reading

Равшангарӣ бузургӣ таърих-Қисми 1

ДОНАИ МАЪНО БИГИРАД МАРДИ АҚЛ.. Ҳикмате қадима аст, ки инсонро Худованд барои он чиз халифаи худ дар рўи замин баргузид, ки даст ба офаринандагиву бунёдкор занад, то ин ҷаҳони омадшуд гароиш ба ободиву зебоӣ намояд. Аз ҷониби дигар инсон чун султони олами ҳастӣ таъин гардида буд, ин амал ба масобаи риcолати ҳақиқӣ бар дўши ў […]

Continue Reading

Мухаммас бар ғазали Бедил — Садриддин Айнӣ

Абри хат бебок чун бар рўи моҳе меравад, Ашки сурхам з-ин алам бар чеҳрагоҳе меравад. Гарчи имрўзат лақаб навхат паноҳӣ меравад, «Баъд аз инат сабзаи хат дар сиёҳӣ меравад, Эй зи худ ғофил, замони хушнигоҳӣ меравад». Нест ҳоҷат корвони ишқро бонги дуҳул, Ошиқонро аз назар пўшида мебошад субул, Аз куҷо омад, надонӣ, нашъа дар минои […]

Continue Reading

Бадое-ул-вақое-Қисми (охир) 11

Ҳикояти маймуни ошпаз                 Восифӣ мегўяд: Мирзоабўюсуф ном ҷавони зебоеро, ки дўсти ман буд, бемории диққи нафас ориз шуд. Табибон ҳарчанд ўро муолиҷа карданд, фоидае набахшид. Охир ў чунон лоғар, наҳиф, заиф ва заҳир шуда хушкид, ки одам аз симояш меҳаросид. Маро тоқате намонд, ки ўро бад-он ҳол бинам. Ночор аз Ҳирот сафар ихтиёр карда, […]

Continue Reading

Бадое-ул-вақое-Қисми 10

НАҚЛҲОИ ВОСИФӢ ДАР БОРАИ УЛУҒБЕК   МИРЗО Восифӣ мегўяд: рўзе Муҳаммадамини Мирак, ки садри дарбори султон Муҳаммад буд ба бандихона омада гуфт, ки ҳазрати султон ба мусоҳабати шумо ифтихор менамоянд ва мегўянд, ки: «Аз хулқи некўи он кас умед карда мешавад, ки ҳар пагоҳ баъд аз таом дар ҳузури мо якчанд оят «Қуръон» хонанд, баъд аз […]

Continue Reading