«Тоҷикнома»-Сарчашмаҳои таърихи Ирону Турон (ҳазорсолаи IV пеш аз мелод — асри VI мелодӣ). боби 17

Аз китоби «Тоҷикнома»
Боби 17. Сарчашмаҳои таърихи Ирону Турон
(ҳазорсолаи IV пеш аз мелод — асри VI мелодӣ)
Зи аҷдоди тоҷик расид нақши санг,
Ба ҷисми Кӯҳистон ба оҳанги ранг.
Палеолити кӯҳ биовард хабар,
Ки мезолити кӯҳ бимонад асар.
Чаро нақши одам ба девор монд,
Ба таърихи тоҷик чу осор монд.
Дар ин нақшаш одам ба санги замон,
Занад тир ба ҳайвон ба ранги камон.
Биафтад чу ҳайвон, расад тӯъмааш,
Кунад пӯст либосу зи гӯшт луқмааш.
Агар Тутқавул буд зи девори дур,
Ба Норак расид нақши осори дур.
Чунин нақши таърих зи Помир расид,
Зи Ошхонаи кӯҳ асотир расид.
Агар тоҷики мо сари кӯҳ рафт,
Чу наққоши таърих бари кӯҳ рафт.
Неолити таърих бишуд кам ба ранг,
Чаро шуғли одам бишуд кам ба санг.
Зироат бичиданд ба кӯҳу даман,
Ҳисории аҷдод ба роғу чаман.
Ҳисорӣ зи ҳайвон бикард роми худ,
Ки ҳайвони ваҳшӣ гирифт номи худ.
Ба асри биринҷ тоҷики мо расид,
Кӯҳистони тоҷик ба саҳро расид.
Зи Қайроқуми дур расид аз кулол,
Хати деги таърих ба ҷисми сафол.
Сафолоти Бишкент кашиданд ба ранг,
Ба ангори таърих, ба саҳро, ба чанг.
Ба мису ба нуқра кашиданд зиреҳ,
Биринҷ шуд чу асбоб, буриданд гиреҳ.
Ба тило кашиданд хати номаҳо,
Хати тоҷи шоҳон, хати ҷомаҳо.
Саразме зи аҷдоди тоҷик расид,
Чу шаҳре зи теъдоди тоҷик расид.
Тамаддуни шаҳрӣ бишуд чун макон,
Ба Суғду ба Бохтар, ба ирониён.
Расид асри оҳан ба Иронзамин,
Ба Суғду ба Бохтар, ба Туронзамин.
Аз ин баъд ба оҳан бикофтанд замин,
Бимонд нақши гандум, ки коштанд замин.
Вале асри оҳан на гандум бишуд,
Дар он ҷанги оҳан ба мардум бишуд.
Чаро теғу шамшер зи оҳан расид,
Сари афсари ҷанг зи оҳан парид.
Ва ин нақши хунин ба таърих монд,
Ки афроди оянд, муаррих хонд.
Зи таърихи Бохтар расид номаҳо,
Зи аҷдоди суғдӣ расид хомаҳо.
Авестои орӣ зи Кайҳон расид,
Каломи худоӣ ба Инсон расид.
Ба Суғду ба Бохтар, ба Ирони ор,
Ба саҳрои Ховар, ба Турони ор.
Музофоти Дован, ки Фарғона буд,
Ба Зардушти олам дару хона шуд.
Агар Ворухи мо дили сан(г) бувад,
Дили санги оташ ба оҳан(г) бувад.
Чаро санги таърихи имон бувад,
Ба алфози шоъир зи Яздон бувад.
Забони авестӣ чу сарҳад бирафт,
Чу мағзе зи таърих сари қад бирафт.
Ва ин мағзи таърих ба оянда рафт,
Чу рамзе ба фарҳанги поянда рафт.
Зи Пешдоду Каён расид нақши ор,
Ба девори Ирону Турони ор.
Вале нақши девор асотир бигуфт,
Ривоят агар буд, зи хотир бигуфт.
Ва ин нақши таърих ба «Шоҳнома» рафт,
Ба Фирдавсии Тӯс сари хома рафт.
Табарӣ зи таърихи Ирон навишт,
Зи мағзу ба чашми мусалмон навишт.
Вале нақши Рустам ҳақиқат бувад,
Ки таърихи Ирон ба қудрат бувад.
Сутун гашт ҳақиқат, ки Рустам бишуд,
Ҳақиқат чу таърих ба олам бишуд.
Агар Тахти Ҷамшед бимонд дар замин,
Ҳусайнкӯҳи шоҳон расид бар замин.
Расид Дори аввал ба саҳрои Тур,
Бибурд Шерак ӯро ба саҳрои дур.
Вале Дори аввал ба ин кӯҳ расид,
Ва мӯяш чу кокул ба ин кӯҳ қапид.
Дар ин кӯҳ Ҳашиёри як хуфтааст,
Дув(в)ум Дору Артаҳшиёр мурдааст.
Вале матни таърих дар он монда аст,
Ки таърихи шоҳон дар он хонда аст.
Аҳурои Маздо дар он зинда аст,
Чаро сурати Ӯ дар он канда аст.
Агар шоҳи Шопур ба оини рӯҳ,
Кунад чашми худ боз зи поини кӯҳ,
Бубинад хати қисмати ориён,
Бихонад зи таърихи ирониён.
Зи Дорои аввал ба Шопур равад,
Ҳахома ба Сосони Шопур расад.
Ҳама аспи шоҳон ба Турон давид,
Ҳама шоҳи Ирон ба Турон расид.
Агар нақши таърих бисабзад зи нав,
Сару марзи Турон биларзад зи нав.

باب 17. سرچشمه‌های تاریخ ایران و توران
(هزارسالة چهار پیش از میلاد-عصر شش میلادی)
. ز اجداد تاجیک رسید نقش سنگ،
به جسم کوهستان به آهنگ رنگ.
پلیالیت کوه بیاورد خبر،
که می‌زالیت کوه بماند اثر.
چرا نقش آدم به دیوار ماند،
به تاریخ تاجیک چو آثار ماند.
در این نقشش آدم به سنگ زمان،
زند تیر به حیوان به رنگ کمان.
بيفتد چو حیوان، رسد طعمه‌اش،
کند پوست لباس و ز گوشت لقمه‌اش.
اگر توتقوول بود ز دیوار دور،
به نارک رسید نقش آثار دور.
چنین نقش تاریخ ز پامیر رسید،
ز آشخانة کوه اساطیر رسید.
اگر تاجیک ما سر کوه رفت،
چو نقّاش تاریخ بر کوه رفت.
نیالیت تاریخ بشد کم به رنگ،
چرا شغل آدم بشد کم به سنگ.
زراعت بچیدند به کوه و دمن،
حصاری اجداد به راغ و چمن.
حصاری ز حیوان بکرد رام خود،
که حیوان وحشی گرفت نام خود.
به عصر برنج تاجیک ما رسید،
کوهستان تاجیک به صحرا رسید.
ز قیراقوم دور رسید از کُلال،
خط دیگ تاریخ به جسم سفال.
سفالات بشکینت کشیدند به رنگ،
به انگار تاریخ، به صحرا، به چنگ.
به میس و به نقره کشیدند زره،
برنج شد چو اسباب، بریدند گره.
به طلا کشیدند خط نامه‌ها،
خط تاج شاهان، خط جامه‌ها.
سرزمی ز اجداد تاجیک رسید،
چو شهری ز تعداد تاجیک رسید.
تمدّن شهری بشد چون مکان،
به سغد و به باختر، به ایرانیان.
رسید عصر آهن به ایرانزمین،
به سغد و به باختر، به تورانزمین.
از این بعد به آهن بکافتند زمین،
بماند نقش گندم، که کاشتند زمین.
ولی عصر آهن نه گندم بشد،
در آن جنگ آهن به مردم بشد.
چرا تیغ و شمشیر ز آهن رسید،
سر افسر جنگ ز آهن پرید.
و این نقش خونین به تاریخ ماند،
که افراد آیند، مورخ خواند.
ز تاریخ باختر رسید نامه‌ها،
ز اجداد سغدی رسید خامه‌ها.
اوستای عاری ز کیهان رسید،
کلام خدایی به انسان رسید.
به سغد و به باختر، به ایران آر،
به صحرای خاور، به توران آر.
مضافات داون، که فرغانه بود،
به زردشت عالم در و خانه شد.
اگر واروخ ما دل سنگ بود،
دل سنگ آتش به آهنگ بود.
چرا سنگ تاریخ ایمان بود،
به الفاظ شاعر ز یزدان بود.
زبان اوستی چو سرحد برفت،
چو مغزی ز تاریخ سر قد برفت.
و این مغز تاریخ به آینده رفت،
چو رمزی به فرهنگ پاینده رفت.
ز پیشداد و کیان رسید نقش آر،
به دیوار ایران و توران آر.
ولی نقش دیوار اساطیر بگفت،
روایت اگر بود، ز خاطر بگفت.
و این نقش تاریخ به «شاهنام» رفت،
به فردوسی توس سر خامه رفت.
طبری ز تاریخ ایران نوشت،
ز مغز و به چشم مسلمان نوشت.
ولی نقش رستم حقیقت بود،
که تاریخ ایران به قدرت بود.
ستون گشت حقیقت، که رستم بشد،
حقیقت چو تاریخ به عالم بشد.
اگر تخت جمشید بماند در زمین،
حسینکوه شاهان رسید بر زمین.
رسید دار اوّل به صحرای تور،
ببُرد شیرک او را به صحرای دور.
ولی دار اوّل به این کوه رسید،
و مویش چو کاکل به این کوه قپید.
در این کوه هشیار یک خفته است،
دو (و) م دارو ارتهشیار مُرده است.
ولی متن تاریخ در آن مانده است،
که تاریخ شاهان در آن خوانده است.
اهورای مزدا در آن زنده است،
چرا صورت او در آن کنده است.
اگر شاه شاپور به آیین روح،
کند چشم خود باز ز پایین کوه،
ببیند خط قسمت آریان،
بخواند ز تاریخ ایرانیان.
ز دارای اوّل به شاپور رود،
هخامه به ساسان شاپور رسد.
همه اسپ شاهان به توران دوید،
همه شاه ایران به توران رسید.
اگر نقش تاریخ بسبزد ز نو،
سر و مرز توران بلرزد ز نو.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *