«Тоҷикнома»-Ҳамбастагии фарҳангҳои Ирон, Турон, Юнон ва Румон (асри VI пеш аз мелод — асри VI мелодӣ). Панду ҳикматҳои юнонӣ. боби 15

Аз китоби «Тоҷикнома»

Боби 15. Ҳамбастагии фарҳангҳои Ирон, Турон, Юнон

ва Румон (асри VI пеш аз мелод — асри VI мелодӣ). Панду ҳикматҳои юнонӣ.

Зи Ирон ба Юнон чӣ фарҳанг рафт,
Агарчанд, ки фарҳанг сари ҷанг рафт.

Бумеранги фарҳанг зи Юнон парид,
Чу Эллин ба Ирону Турон расид.

Тамаддуни Эллин ба Румон бирафт,
Зи Ирони дерин, зи Турон бирафт.

Бумеранги румӣ ба Ашкон парид,
Зи Ашкони Портӣ ба Сосон расид.

Ва ин санъати коху меъмор буд,
Чу хиштони фарҳанги девор буд.

Хати шеъри шоир дар он канда шуд,
Чу нақше ба таъриху оянда шуд.

Зи наққош дар он расми аҷдод монд,
Ба девори фарҳанг чу эҷод монд.

Худоён чу ҳайкал намурданд дигар,
Зи таъриху фарҳанг бибурданд хабар.

Муаррих дар он рози Ирон навишт,
Зи таърихи шоҳони Юнон навишт.

Зи фарҳанги сакҳои Турон бигуфт,
Зи тақдири Ашкону Румон бигуфт.

Страбон кашид сарҳади суғдиён,
Чу девори Бохтар ва хоразмиён.

Вале рамзи девор чу фарҳанг монд,
На куштан, на сӯхтан, ки аз ҷанг монд.

Зи рӯҳонии дин набошад хабар,
Чу муъҷизае ӯ нагӯяд дигар.
Άγιος που δε θαυματουργεί, μηδέ δοξολογιέται.

Агар оби ангур набошад ширин,
Зи тоқат, зи хуршед шавад ангубин.
Αγάλι-αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι.

Бародар бародар бимонад дигар,
Агар душманат шуд, бисӯзад ҷигар.
Αδερφός, κι ας ειν’ κι οχτρός.

Ҷавонӣ агар беамал бигзарад,
Ба пирӣ сараш камбағал бигзарад.
Ακαμάτης νέος, γέρος διακονιάρης.

Зани пир ба духтар бигӯяд сухан,
Нафаҳмад сухан духт, чу гӯяд кӯҳан.
Άλλα λέει η γιαγιά μου, άλλα ακούνε τα αυτιά μου.

Агар хонаи худ бигуфтӣ бад аст,
Биафтад сарат бом, ки ин офат аст.
Αν δεν παινέσεις το σπίτι σου, θα πέσει να σε πλακώσει.

Манолис бипӯшад либоси дигар,
Шавад одами нав, надорад хабар.
Άλλαξε ο Μανώλιος και φόρεσε τα ρούχα του αλλιώς.

Агар тавба бошад, гунахро ғам аст,
Агар тавба шуд беш, гунаҳро кам аст.
Αμαρτία ‘ξομολογημένη, η μισή συγχωρεμένη

Зи дурӣ сари ишқ набошад ба ҷанг,
Агар хонаи ишқ варо шуд на танг.
Από μακρυά και αγαπημένοι παρά απο κοντά και μαλωμένοι.

Воеводин аст номи ман, зиндаам,
Ки носеру қашшоқ агар мурдаам.
Ας με λένε Βοϊβοντίνα κι’άς ψοφώ από την πείνα.

Расад нури хуршед ба кӯҳи баланд,
Вале кӯҳ ба кӯҳе на часпидаанд.
Βουνό με βουνό δε σμίγει.

Агар хандаи ту надорад сабаб,
Ту девона ҳастӣ ба ному лақаб.
Гέλια αδιάκοπα (или ασταμάτητα) μυαλά κουρκουτιασμένα.

Муаллим агар дарс ба мардум бидод,
На дарсе ба худ хонду таълим бидод.
άσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις.

Бувад оби дарё кабудӣ ба ранг,
Кунад боди абрӣ варо тираранг.
Η θάλασσα ‘ναι γαλανή μα ο αέρας τη μαυρίζει.

Агар гӯшнаро ҷанг бувад пушти дар,
Кушояд дару ҷанг равад пушти сар.
Η πείνα κάστρα πολεμάει και κάστρα παραδίνει.

Равад асри таърих биёяд дигар,
Чу такрори аввал биёяд, нигар.
Οι αιώνες αντιγράφουν αλλήλους.

Худованд бисозад, ки дунё шавад,
Вале дев бисӯзад, ки дунё равад.
Ο θεός οικονομάει κι ο διάολος τα χαλάει.

Накардаст худо хонаи ту хароб,
Бикардаст худо майнаи ту хароб.
Ο θεός δε γκρεμίζει τα σπίτια των ανθρώπων, παρά χαλάει τα μυαλά τους και τα γκρεμίζουν μονάχοι τους.

Чу одам на ҳар кор тавонад кунад,
Худованд ҳама кор бихоҳад кунад.
Ο άνθρωπος ότι μπορεί κι ο Θεός ότι θέλει.

Наёвар ба худ ҷанг зи шамшери худ,
Биафтад сари танг зи шамшери худ.
Μάχαιρα έδωσες, μάχαιρα θα λάβεις.

Агар одамизод ба худ зинда аст,
Худованд пару боли ҳар банда аст.
Ο καθένας για λόγου του κι ο θεός για όλους.

Шавад пир агар гург, бувад нотавон,
Биханданд зи пушташ сагони ҷавон.
Ο λύκος σαν γεράσει, μασκαράς των σκυλιών γίνεται.

Худованд агар марги мӯрон бихост,
Пару боли парвоз ба мӯрон бисохт.
Όντες θέλει να χαλάσει ο θεός το μέρμυγκα, του βάνει φτερά και πετάει.

Агар душмани ту бувад аз кӯҳан,
Нагардад туро дӯст ҳа(т)то дар сухан.
Παλιός οχτρός φίλος δε γίνεται.

Агар номи дӯстро ба ман гуфтаӣ,
Бидон, рози худро ба ман гуфтай.
Πες μου με ποιον πας να σου πω ποιος είναι.

Агар панду ҳикмат зи Юнон бувад,
Чунин ганҷ зи Ирону Турон бувад.

Набошад забон гар зи ҳикмат пур,
Равад ин забон аз ҳақиқат дур.

Ҳақиқат забонро зи мардум бувад,
Чаро ҷав забонро на гандум бувад.

Зи шоъир ба миллат агар шеър монд,
Чу фарзанд ба модар, ки аз меҳр монд.

Вале шеъри миллат нагӯяд ҳама,
Чаро ашки миллат нагиряд ҳама.

باب 15. همبستگی فرهنگهای ایران، توران، یونان و رمان
(عصر شش تا میلاد-عصر شش میلادی)
پند و حکمتهای یونانی.
ز ایران به یونان چه فرهنگ رفت،
اگرچند، که فرهنگ سر جنگ رفت.
بومیرنگ فرهنگ ز یونان پرید،
چو ایلّین به ایران و توران رسید.
تمدّن ایلّین به رمان برفت،
ز ایران دیرین، ز توران برفت.
بومیرنگ رومی به اشکان پرید،
ز اشکان پارتی به ساسان رسید.
و این صنعت کاخ و معمار بود،
چو خشتان فرهنگ دیوار بود.
خط شعر شاعر بر آن کنده شد،
چو نقشی به به تاریخ و آینده شد
ز نقّاش در آن رسم اجداد ماند،
به دیوار فرهنگ ایجاد ماند.
خدایان چو هیکل نمردند دیگر،
ز تاریخ و فرهنگ ببُردند خبر.
مورخ در آن راز ایران نوشت،
ز تاریخ شاهان یونان نوشت.
ز فرهنگ سکهای توران بگفت،
ز تقدیر اشکان و رمان بگفت.
ستربان کشید سرحد سغدیان،
چو دیوار باختر و خوارزمیان.
ولی رمز دیوار ز فرهنگ ماند،
نه کُشتن، نه سوختن، که از جنگ ماند.
ز روحانی دین نباشد خبر،
چو معجزه‌ای او نگوید دیگر.
άγιος που δε θαυματουργεί، μηδέ δοξολογιέται.
اگر آب انگور نباشد شیرین،
ز طاقت، ز خورشید شود عسلین.
αγάλι-αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι.
برادر برادر بماند دیگر،
اگر دشمنت شد، بسوزد جگر.
αδερφός، κι ας ειν’ κι οχτρός.
جوانی اگر بی‌عمل بگذرد،
به پیری سرش کمبغل بگذرد.
ακαμάτης νέος، γέρος διακονιάρης.
زن پیر به دختر بگوید سخن،
نفهمد سخن دُخت، چو گوید کهن.
άλλα λέει η γιαγιά μου، άλλα ακούνε τα αυτιά μου.
اگر خانة خود بگفتی بد است،
بيفتد سرت بام، که این آفت است.
αν δεν παινέσεις το σπίτι σου، θα πέσει να σε πλακώσει.
منالیس بپوشد لباس دیگر،
شود آدم نو، ندارد خبر.
άλλαξε ο μανώλιος και φόρεσε τα ρούχα του αλλιώς.
اگر توبه باشد، گونهخ را غم است،
اگر توبه شد بیش، گنه را کم است.
αμαρτία ‘ξομολογημένη، η μισή συγχωρεμένη
ز دوری سر عشق نباشد به جنگ،
اگر خانة عشق ورا شد نه تنگ.
από μακρυά και αγαπημένοι παρά απο κοντά και μαλωμένοι.
وایوادین است نام من، زنده‌ام،
گرسنه و قشّاق اگر مُرده‌ام.
ας με λένε βοϊβοντίνα κι’άς ψοφώ από την πείνα.
رسد نور خورشید به کوه بلند،
ولی کوه به کوهی نه چسپیده‌اند.
βουνό με βουνό δε σμίγει.
اگر خندة تو ندارد سبب،
تو دیوانه هستی به نام و لقب.
گέλια αδιάκοπα (ال ασταμάτητα) μυαλά κουρκουτιασμένα.
معلم اگر درس به مردم بداد،
نه درسی به خود خواند و تعلیم بداد.
δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις.
بود آب دریا کبوتی به رنگ،
کند باد ابری ورا تیره‌رنگ.
η θάλασσα ‘ναι γαλανή μα ο αέρας τη μαυρίζει.
اگر گوشنه را جنگ بود پشت در،
گشاید در و جنگ رود پشت سر.
η πείνα κάστρα πολεμάει και κάστρα παραδίνει.
رود عصر تاریخ بیاید دیگر،
چو تکرار اوّل بیاید، نگر.
οι αιώνες αντιγράφουν αλλήλους.
خداوند بسازد، که دنیا شود،
ولی دیو بسوزد، که دنیا رود.
ο θεός οικονομάει κι ο διάολος τα χαλάει.
نکردست خدا خانة تو خراب،
بکردست خدا مینة تو خراب.
ο θεός δε γκρεμίζει τα σπίτια των ανθρώπων، παρά χαλάει τα μυαλά τους και τα γκρεμίζουν μονάχοι τους.
چو آدم نه هر کار تواند کند،
خداوند همه کار بخواهد کند.
ο άνθρωπος ότι μπορεί κι ο θεός ότι θέλει.
نیاور به خود جنگ ز شمشیر خود،
بيفتد سر تنگ ز شمشیر خود.
μάχαιρα έδωσες، μάχαιρα θα λάβεις.
اگر آدمیزاد به خود زنده است،
خداوند پر و بال هر بنده است.
ο καθένας για λόγου του κι ο θεός για όλους.
شود پیر اگر گرگ، بود ناتوان،
بخندند ز پشتش سگان جوان.
ο λύκος σαν γεράσει، μασκαράς των σκυλιών γίνεται.
خداوند اگر مرگ موران بخواست،
پر و بال پرواز به موران بساخت.
όντες θέλει να χαλάσει ο θεός το μέρμυγκα، του βάνει φτερά και πετάει.
اگر دشمن تو بود از کهن،
نگردد ترا دوست حتّی در سخن.
παλιός οχτρός φίλος δε γίνεται.
اگر نام دوست را به من گفته‌ای،
بدان، راز خود را به من گفتی.
πες μου με ποιον πας να σου πω ποιος είναι.
اگر پند و حکمت ز یونان بود،
چنین گنج ز ایران و توران بود.
نباشد زبان گر ز حکمت پُر،
رود این زبان از حقیقت دور.
حقیقت زبان را ز مردم بود،
چرا جو زبان را نه گندم بود.
ز شاعر به ملّت اگر شعر ماند،
چو فرزند به مادر، که از مهر ماند.
ولی شعر ملّت نگوید همه،
چرا اشک ملّت نگیرید همه.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *