«Тоҷикнома»-Панду ҳикматҳои румонӣ (асри VI пеш аз мелод — асри VI мелодӣ) боби 16

Аз китоби «Тоҷикнома»

Боби 16. Панду ҳикматҳои румонӣ

(асри VI пеш аз мелод — асри VI мелодӣ)

Биҷӯшад зи хашму ғазаб чун дилат,
Накӯ бош,ки ин ҳол нашуд мушкилат.
Bonum ad virum cito moritur iracundia.

Ҳама хашми дилҳо на хотир шавад,
Чаро фикри хотир ба охир шавад.
Brevis ira est ipsa memoria iracundiae.

На ҳар хоҳиши дил чу имкон бувад,
Нагуфтан зи хоҳиш чу виҷдон бувад.
Conscientia animi nullas invenit linguae preces.

Агар дарди андӯҳ нарафт аз сарат,
Сабур бош, ки тоқат нарафт аз барат.
Cuivis dolori remedium est patientia.

Агар фикри андӯҳ надорад сухан,
Кушад ҷисми одам, ки гӯяд сухан.
Heu, dolor quam miser est, qui in tormento vocem non habet.

Бидон, рашки душман нагӯяд ҳама,
Чаро рашки душман насӯзад ҳама.
Invidia tacite, sed inimice irascitur.

Фақат марди оқил надонад ҳасад,
Чаро санги соҳил ба дарё расад.
Invidiam ferre aut fortis aut felix potest.

Агар сабру мантиқ бисозанд ба ҳам,
Дили вақту одам бинозанд ба ҳам.
Mora omnis odio est, sed facit sapientiam.

Накун шарм зи касбат, зи кирдори худ,
Чу касбест зи тақдир, зи пиндори худ.
Nil est miserius, quam ubi pudet, quod feceris.

Ҳақиқат нарӯяд зи баҳси калом,
Агар баҳси охир надорад тамом.
Nimium altercando veritas amittitur.

Ғами дил агар душмани ғам шавад,
Давоест туро ғам, ки ғам кам шавад.
Pro medicina est dolor, dolorem qui necat.

Агар шарми одам варо хислат аст,
Зи аҷдоду модар варо қисмат аст.
Pudor doceri non potest, nasci potest.

Агар умри одам раҳи қисмат аст,
Варо тарсу шармаш хати ҳикмат аст.
Pudor si quem non flectit, non frangit timor.

Бишӯрад дили ту, ки хоҳиш шавад,
Чу мантиқ ба мақсад на созиш шавад.
Quod vult, cupiditas cogitat, non quod decet.

Агар мотами дил зи андӯҳ гирифт,
Дурӯғ гуфт дили ту, ки аз рӯҳ гирифт.
Etiam innocentis cogit mentiri dolor.

Хирадманд зи бадҳо на аз бад гирифт,
Чаро бад зи бадҳо чу сарҳад гирифт.
Ex vitio alterius sapiens emendat suum.

Ғарибӣ агар шуғли одам шавад,
Ғарибро Ватан нест, ки олам шавад.
Exilium patitur, patriae qui se denegat.

Хати рости бовар ба мардум расад,
Зи бовар сари ҷав ба гандум расад.
Fidem qui perdit, nil pote ultra perdere.

Агар дил шавад банди пои дигар,
Аз ин дил равад по ба ҷои дигар.
Mala est voluntas ad alienum consuescere.

Агар хоҳиши дил ба вайронагист,
Шавад хонавайрон, на ҳайронагист.
Malefacere qui vult, numquam non causam invenit.

Надонад чу мардум, бидонад Худо,
Накардаст Худо пеши мардум хато.
Minus saepe pecces, si scias, quid nescias.

Накӯро агар бад ба худ ёр кард,
Бади ёр накӯро чу бемор кард.
Mutat se bonitas irritata iniuria.

Набинад хирадманд, ки доно бувад,
Чаро чашми нодони бино бувад.
Non pote non sapere, qui se stultum intellegit.

Хирадманд зи мантиқ чӣ найранг сохт,
Зи найранги мантиқ чӣ фарҳанг сохт.
Qui pote consilio furere, sapere idem potest.

Ҷавонӣ биларзад зи шӯри бадан,
Биларзад тани пир зи фикри кафан.
Amare iuveni fructus est, crimen seni.

Агар ашки ошиқ ба мижгон расид,
Биафтид ба сина, ба домон расид.
Amor ut lacrima ab oculo oritur, in pectus cadit.

Ҷавонӣ сари худ ба бозӣ барад,
Вале марг сари пир ба розӣ барад.
Anus cum ludit, morti delicias facit.

Занонро ба мардон муҳаббат бувад,
Муҳаббат, ки мирад, чу нафрат бувад.
Aut amat aut odit mulier, nil est tertium.

Бишӯрад дили зан, ғазаб мешавад,
Шавад ошиқи мард, аҷаб мешавад.
Cogas amantem irasci, amari si velis.

Агар ошиқ ҳастӣ, хирад кам бигӯй,
Зи таркишу сӯзишу аз ғам бигӯй.
Cum ames non sapias, aut cum sapias, non ames.

Бигирад шабу рӯз зи ёрон қарор,
Вале ишқу сӯхтан набошад чу кор.
In amore semper causa damni quaeritur.

Накӯ бош ба дӯстон, накуӣ талаб,
Агар дӯст зи бад буд, наҷуӣ сабаб.
Amici vitia si feras, facias tua.

Накардӣ ту бовар ба дӯстони худ,
Накардӣ ту санҷиш ба виҷдони худ.
Cave amicum credas, nisi si quem probaveris.

Зи душман қасосат бигирӣ, бирав,
Вале зиндагиат бисозӣ зи нав.
Inimicum ulcisci vitam accipere est alteram

Агар хоҳӣ душман шавад бешумор,
Надониста гирӣ зи дӯстон қатор.
Qui studet multis amicis, multos inimicos ferat.

Битарсанд аз марг агар зиндаанд,
Натарсанд аз марг агар мурдаанд.
Bene vixit is, qui potuit, cum voluit, mori.

Битарсанд зи мардум, ки ҷанг оваранд,
Сари ҷанг — сари марг ба танг оваранд.
Heu, quam est timendus, qui mori tutum putat!

Расид нури ҳикмат зи Румонзамин,
Ба Ирони Эллин, ба Туронзамин.

Дарахте бисабзид зи фарҳанги Рум,
Чу рамзе ба шеъру ба оҳанги Рум.

Ҳақи Рум ҳуқуқ шуд ба ирониён,
Чу қонуни давлат ба турониён.

Муаррихи Румон навишт достон,
Ба тавсифи Паҳлав ва зӯрии он.

Бирафт нури тоҷик зи Турони дур,
Расид номи аҷдод ба Румони дур.

باب 16. پند و حکمتهای رمانی

(از عصر vi پیش از میلاد تا عصر vi میلادی)

بجوشد ز خشم و غضب چون دلت،
نکو باش که این حال نشد مشکلت.
bonum ad virum سito moritur iraسundia.

همه خشم دلها نه خاطر شود،
چرا فکر خاطر به آخر شود.
brevis ira est ipsa memoria iraسundiae.

نه هر خواهش دل چو امکان بود،
نگفتن ز خواهش چو وجدان بود.
سonsسientia animi nullas invenit linguae preسes.

اگر درد اندوه نرفت از سرت،
صبور باش، که طاقت نرفت از برت.
سuivis dolori remedium est patientia.

اگر فکر اندوه ندارد سخن،
کُشد جسم آدم، که گوید سخن.
heu، dolor quam miser est، qui in tormento voسem non habet.

بدان، رشک دشمن نگوید همه،
چرا رشک دشمن نسوزد همه.
invidia taسite، sed inimiسe irasسitur.

فقط مرد عاقل ندارد حسد
چرا سنگ ساحل به دریا رسد.
invidiam ferre aut fortis aut felix potest.

اگر صبر و منطق بسازند به هم،
دل وقت و آدم بنازند به هم.
mora omnis odio est، sed faسit sapientiam.

نکن شرم ز کسبت، ز کردار خود،
چو کسبیست ز تقدیر، ز پندار خود.
nil est miserius، quam ubi pudet، quod feسeris.

حقیقت نروید ز بحث کلام،
اگر بحث آخر ندارد تمام.
nimium alterسando veritas amittitur.

غم دل اگر دشمن غم شود،
دوایست ترا غم، که غم کم شود.
pro mediسina est dolor، dolorem qui neسat.

اگر شرم آدم ورا خصلت است،
ز اجداد و مادر ورا قسمت است.
pudor doسeri non potest، nasسi potest.

اگر عمر آدم ره قسمت است،
ورا ترس و شرمش خط حکمت است.
pudor si quem non fleسtit، non frangit timor.

بشورد دل تو، که خواهش شود،
چو منطق به مقصد نه سازش شود.
quod vult، سupiditas سogitat، non quod deسet.

اگر ماتم دل ز اندوه گرفت،
دروغ گفت دل تو، که از روح گرفت.
etiam innoسentis سogit mentiri dolor.

خردمند ز بدها نه از بد گرفت،
چرا بد ز بدها چو سرحد گرفت.
ex vitio alterius sapiens emendat suum.

غریبی اگر شغل آدم شود،
غریب را وطن نیست، که عالم شود.
exilium patitur، patriae qui se denegat.

خط راست باور به مردم رسد،
ز باور سر جو به گندم رسد.
fidem qui perdit، nil pote ultra perdere.

اگر دل شود بند پای دیگر،
از این دل رود پا به جای دیگر.
mala est voluntas ad alienum سonsuesسere.

اگر خواهش دل به ویرانگیست،
شود خانه‌ویران، نه حیرانگیست.
malefaسere qui vult، numquam non سausam invenit.

نداند چو مردم، بداند خدا،
نکردست خدا پیش مردم خطا.
minus saepe peسّes، si sسias، quid nesسias.

نکو را اگر بد به خود یار کرد،
بد یار نکو را چو بیمار کرد.
mutat se bonitas irritata iniuria.

نبیند خردمند، که دانا بود،
چرا چشم نادان بنا بود.
non pote non sapere، qui se stultum intellegit.

خردمند ز منطق چه نیرنگ ساخت،
ز نیرنگ منطق چه فرهنگ ساخت.
qui pote سonsilio furere، sapere idem potest.

جوانی بلرزد ز شور بدن،
بلرزد تن پیر ز فکر کفن.
amare iuveni fruسtus est، سrimen seni.

اگر اشک عاشق به مژگان رسید،
بفتید به سینه، به دامان رسید.
amor ut laسrima ab oسulo oritur، in peسtus سadit.

جوانی سر خود به بازی برد،
ولی مرگ سر پیر به راضی برد.
anus سum ludit، morti deliسias faسit.

زنان را به مردان محبّت بود،
محبّت، که میرد، چو نفرت بود.
aut amat aut odit mulier، nil est tertium.

بشورد دل زن، غضب می‌شود،
شود عاشق مرد، عجب می‌شود.
سogas amantem irasسi، amari si velis.

اگر عاشق هستی، خرد کم گوی،
ز ترکش و سوزش و از غم گوی.
سum ames non sapias، aut سum sapias، non ames.

بگیرد شب و روز ز یاران قرار،
ولی عشق و سوختن نباشد چو کار.
in amore semper سausa damni quaeritur.

نکو باش به دوستان، نکوی طلب،
اگر دوست ز بد بود، نجویی سبب.
amiسi vitia si feras، faسias tua.

نکردی تو باور به دوستان خود،
نکردی تو سنجش به وجدان خود.
سave amiسum سredas، nisi si quem probaveris.

ز دشمن قصاصت بگیری، برو،
ولی زندگیت بسازی ز نو.
inimiسum ulسisسi vitam aسّipere est alteram

اگر خواهی دشمن شود بی‌شمار،
ندانسته گیری ز دوستان قطار.
qui studet multis amiسis، multos inimiسos ferat.

بترسد ز مرگ کس، اگر زنده است،
نترسد ز مرگ کس، اگر مُرده است.
bene vixit is، qui potuit، سum voluit، mori.

بترسند ز مردم، که جنگ آورند،
سر جنگ-سر مرگ به تنگ آورند.
heu، quam est timendus، qui mori tutum putat!

رسید نور حکمت ز رمانزمین،
به ایران ایلّین، به تورانزمین.

درختی بسبزید ز فرهنگ رم،
چو رمزی به شعر و به آهنگ رم.

حق رم حقوق شد به ایرانیان،
چو قانون دولت به تورانیان.

مورخ رمان نوشت داستان،
به توصیف پهلو و زوری آن.

برفت نور تاجیک ز توران دور،
رسید نام اجداد به رمان دور.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *