Забони тоҷикӣ

Забони тоҷикӣ, ки дар пайванди маҳкам бо гўишҳои ҳамрешаи худ  забони дарӣ ва форсӣ  дар ҷараёни даҳҳо садсолаҳои таърихӣ ҳамчун забони тамаддунбахш дар минтақаҳои густурдаи ҷаҳон аз мавқеияту азамати фарҳангии вижа бархўрдор аст, бисту чаҳор сол аст, дар зодгоҳи худ мақоми пешина ва деринаи худро соҳиб шуда, чун дар асри тиллоии тамаддуни тоҷикон – аҳди … Читать далееЗабони тоҷикӣ

Тавонгарӣ ба ҳунар аст, на ба мол

Дар ҳунар кӯш, ки зар чизе нест, Ганҷу зар пеши ҳунар чизе нест. Ҳунаре неҳ, ки диҳад симу зарат, Ҳунари аз дилу ҷон ранҷбарат. Ҳунар сармояи гаронест, ки онро бо ягон дороӣ, сарват, симу зар иваз кардану харидан номумкин аст. Ҳунар инсонро бузургию шаҳомат бахшида ӯро болидарӯҳ мегардонад. Ҳунар зиндагиро зебоӣ мебахшад. Шахси боҳунар дарахти … Читать далееТавонгарӣ ба ҳунар аст, на ба мол

Китоб мӯниси ҷону дил аст

Аниси кунҷи танҳоӣ китоб аст, Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст. Оре, китоб ёр, беҳтарин дӯстдору ғамхор нишондиҳандаи ҳаёти осоиштаву мададгори инсон аст. Китоб манбаи ягонаи пайдоиши илму дониш ва фазлу эҳсони инсони комил ба шумор меравад. Агар кас як умр ба мутолиаву омӯзиши он машғул бошад, чизеро талаф намедиҳад. Китоб ба инсон беҳтарин розҳо, маълумотҳо … Читать далееКитоб мӯниси ҷону дил аст

Дониш андар дил чароғи равшан аст…

Дониш андар дил чароғи равшан аст, В-аз ҳама бад бар тани тy ҷавшан аст. Дониш чароғи ақл, қуввати дил, дороиву сарват ва ҷавшани бузургест, ки касро аз ҳама гуна ранҷу азоб кулфату дард ва афсурдагиву эҳтиёҷ дур месозад. Дониш барои инсон мояи манбаи фазлу камол буда, инсонро бузургдил мегардонад. Шахси донишманд дар ягон давру замон … Читать далееДониш андар дил чароғи равшан аст…

Убайди Зоконӣ — Ҳикоятҳо аз рисолаи «Ахлоқулaшроф»

Ҳикоят   Яке аз бузургон фарзанди худро… дар аснои васоё  фармуда бошад, ки: зй писар! Зинҳор бояд ки забон аз лафзи «наам» гўш дорӣ ва пайваста лафзи «ло» бар забон ронӣ ва яқин донӣ, ки то кори ту бо «ло» бошад, кори ту бо «ло» бошад ва то бар лафзи ту «наам» бошад, дили ту … Читать далееУбайди Зоконӣ — Ҳикоятҳо аз рисолаи «Ахлоқулaшроф»

Ифтихор аз Ватан дорем

Тоҷикистон, меҳри покат дар дилу ҷони ман аст, Офтоби шӯълапошат соя бар сад гулшан аст. Меҳри поки мардумат меҳри бузурги модарон, Мардуми меҳмоннавозат фахри даврони ман аст. Тоҷикистон кишвари бузургест, ки саропо меҳрофарину дилнишин, бузургмардуму дилфиреб аст. Меҳри бузурги ин сарзамин ҳар як инсони асилро дар дилу дар ҷон аст. Сарзамини дилфиреб аст, макони бузургони … Читать далееИфтихор аз Ватан дорем

Душанбе – пойтахти Тоҷикистон

Аҷаб шаҳри дилороӣ Душанбе, Хаёлам зеби дунёӣ Душанбе Душанбе шаҳри зебо ва калонтарини тоҷикон буда, имрӯз пойтахти Тоҷикистони азизамон мебошад. Ҳамаи мо медонем, ки Душанбе пеш аз Инқилоби Октябр як деҳаи хурдакаки камаҳолӣ буд. Бо вуҷуди хурд буданаш дар Бухорои Шарқӣ бо бозорхои калони хариду фурӯши мол маълуму машҳур буд. Одамон аз гирду атроф ва … Читать далееДушанбе – пойтахти Тоҷикистон

Устод – беҳтарин падар

Ҳар киро дар зиндагӣ устодест. Имрӯз чӣ муаллиму чӣ духтур, чӣ ронанда ва чӣ коргару бофанда ҳама устодону шогирдони худро доранд. Ҳамаро дар ҳаёт касе омӯзонидааст. Ягон кору амал, ягон пешравию афзалият, ягон бурду бохт безаҳмат, бемашаққату қадршиносии устоде ба авҷи аълое намерасад. Инсон даме, ки чашм ба олами ҳастӣ мекушояд, албатта бо як ҳусну … Читать далееУстод – беҳтарин падар

Сулҳ пойдори мо

Сулҳ баҳорест, баҳор оварад, Равнақи шодиву барор оварад. Сулҳ диҳад шаршараи ҷӯи об, Сулҳ диҳад ҳусни пур аз обутоб. Оре, сулҳ мафҳумест бузургу пуробуранг, ифодакунандаи амният, осоиштагӣ, озодӣ, истиқлолият ва нишонаи ободию зиндагии ороми давлату миллат. Сулҳ таҷассумгари шодиву нишот, ҳамдигарфаҳмӣ, озодихоҳиву ватандӯстист. Тавре шоири сулҳҷӯ Турсунзода гуфтааст: Сулҳ дар гул-гул шукуфтанҳои ҷонон кишвар аст, … Читать далееСулҳ пойдори мо

Бадое-ул-вақое-Қисми (охир) 11

Ҳикояти маймуни ошпаз                 Восифӣ мегўяд: Мирзоабўюсуф ном ҷавони зебоеро, ки дўсти ман буд, бемории диққи нафас ориз шуд. Табибон ҳарчанд ўро муолиҷа карданд, фоидае набахшид. Охир ў чунон лоғар, наҳиф, заиф ва заҳир шуда хушкид, ки одам аз симояш меҳаросид. Маро тоқате намонд, ки ўро бад-он ҳол бинам. Ночор аз Ҳирот сафар ихтиёр карда, … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми (охир) 11

Бадое-ул-вақое-Қисми 10

НАҚЛҲОИ ВОСИФӢ ДАР БОРАИ УЛУҒБЕК   МИРЗО Восифӣ мегўяд: рўзе Муҳаммадамини Мирак, ки садри дарбори султон Муҳаммад буд ба бандихона омада гуфт, ки ҳазрати султон ба мусоҳабати шумо ифтихор менамоянд ва мегўянд, ки: «Аз хулқи некўи он кас умед карда мешавад, ки ҳар пагоҳ баъд аз таом дар ҳузури мо якчанд оят «Қуръон» хонанд, баъд аз … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 10

Бадое-ул-вақое-Қисми 9

РАДИФИ  ИН  ҚАСИДА ОМАДА ЯКСАР ГУЛИ СЕРОБ

То намояд роҳ, булбулро сўи гулзор гул,
Пораҳои ҷомаи худ баст бар ҳар хор гул…
Баргҳояш дар талош афтода бар болои ҳам,
Резаи зар кард азбас дар чаман исор 3 гул.
Дар чаман ҳар сў набошад лолаҳо, к-оташ задаст
—Ошёни булбулонро аз сари озор гул.
Дар чаман мехонд булбул ин ғазал вақти саҳар
Дар гиребон чок зад аз шавқ ошиқвор гул:
То задӣ, эй сарви раъно, бар сари дастор гул,
Аз тафохур суд сар бар гунбази даввор гул.
Барги гул набвад, ки хунолуднохунҳо басе
—Дорад аз рашки рухат дар синаи афгор гул.
Нест бар рухсори гул шабнам, ки аз шармандагӣ
Дар арақ шуд пеши ту, эй сарви хушрафтор гул!..
Васфи рўят мекунад булбул, аз он рў гаштааст
—Пой то сар гўш дорад гўш бар гуфтор гул.
Ғунча кард аз мушт хунолуд рухсораш, магар
—Кард пеши оразат даъвии ҳусн изҳор гул…

1Ҳасбулҳол — арзи ҳол.
2Макнун — пўшида,    ниҳон.
3Исор — дар ин ҷо ба маънои бахшиш.

Чун ин қасидаро покнависӣ карда, бар коғазҳо бардоштам, дар дил гуфтам: «Бояд ба ҳузури хоҷа Ҳошимӣ рафта, инҳоро аз назари олӣ гузаронам» ва ба тарафи сарои волои он раҳсипор гардидам. Дар роҳ яке аз ходимони Хоҷа ба ман рост омад ва гуфт:

— Панҷ рўз аст, ки Ҳоҷа мунтазири ҳузури шумоанд ва чашм дар роҳ доранд, агар дар рафтан шитоб кунед муносиб аст.

Бо суръати тамом бар он мақом расидам ва баъд аз мулоқот қасидаҳоро аз назари кимиёасарашон гузаронидам.

Он ҷанобро фараҳмандие даст дода, аз роҳи лутф ва меҳрубонӣ ба фақир гуфтанд:

— Дар ин чанд рўз, ки мо аспи кўшишро дар ин майдон тохтем, охир як қасида аз он қасидаҳо чизи дигаре насохтем. Ин коре, ки шумо кардед, аз ҳеҷ шоире то ҳол ба вуҷуд наомадааст.

Дар ин вақт хабар расид, ки Убайдуллохон аз Қаршӣ омада ба Бухоро даромада, бар тахти салтанат нишастааст. Хоҷа бо шунидани ин хабар рў ба дарбор оварданд ва фақирро ҳамроҳи худ бурданд.24

Пас аз ҳикояти ҳамсӯҳбат шудани Восифӣ бо Убайдуллохон Восифӣ нақл менамояд, ки ў бо талаби хон вақте чанд дар манзили хоҷа Ҳошимӣ  истиқомат карда будааст. Дар ин хусус Восифӣ мегўяд:

Убайдуллохон ба зудӣ боз озими айлоқи Қаршӣ шуд. Чун хоҷа Ҳошимӣ хонро гусел карда омад, ба фақир гуфт:

— Фармони хон содиршуд, ки то бозгашта омаданашон аз Қаршӣ, бошишгоҳи шумо фақирхонаи ин камина бошад.

Ночор дар он остон буданро қарор додам.25

МУШОАРА ВА НАЗИРАГЎИИ ВОСИФӢ ДАР ХОНАИ
ХОҶА Ҳ0ШИМӢ

Хонаи хоҷа Ҳошимӣ ҷамъомадгоҳи арбоби фазлу камол буд. Ҳар рўз ҷамъе аз шоирони Бухоро он ҷо  ҷамъ мешуданд. Одати Хоҷа он буд, ки ҳар рўз ба ҳузури шуаро байте мехонданд, ё ғазалеро дар миён меандохтанд ва шоиронро ба ҷавобгўӣ ва пайравикунӣ ба он байт, ё ғазал даъват мекарданд. Рўзе гуфтанд:

— Табъро бекор набояд гузошт ва ўро кор бояд фармуд. Коҳилии табъ ба кунд шудани зеҳн сабаб мешавад
— баъд аз он фармуданд фақир  аз ғазалиёти Хисрави Деҳлавӣ, Мавлоно Абдураҳмони Ҷомӣ, Котибӣ ва дигарон  нўҳсад — 900   ғазал  интихоб  карда   гирифтам.   Ба хотир мерасад, ки ёрон илтимоси маро қабул фармуда, ба он ғазалҳо ҷавоб гўянд ва пайравӣ намоянд.

Аҳли маҷлис дасти қабул бар сина ва ангушти итоат бар дида ниҳода, он ғазалҳоро навишта гирифтанд, то ки ҳар кадом ба якчанд ғазал ҷавоб гўянд ва қарор доданд, ки ҳар рўзе ҳар яке аз онҳо ғазале аз назари Хо-ҷа гузаронанд.

Яке аз наздикони Хоҷа ба камина гуфт, ки «Ғарази Хоҷа дар назирагўӣ имтиҳони шумост». Ночор фақир ҳам якчанд ғазалро пайравӣ кардам ва он ғазалҳо инҳоанд:

 

Баҳам каш эй мусаввир сурати Лайливу Маҷнунро
Ба ин сурат зи ҳиҷрон вораҳон Лайлии маҳзунро.
Намехоҳам парешонии ман бар рўи рўз афтад,1
Худоро бар узори худ маяфкан зулфи мушкинро…
Тамошо гар кунӣ тўфони сели ашки мо, гўӣ:
Ки «пиндорам зи олам об бурда рўди Ҷайҳунро»
Гирифтам ин ки оҳу ноларо дар дил ниҳон дорам,
Зи мардум чун тавонам дошт пинҳон чашми пурхунро?
Чу васфи лаъли сероби ту гўяд Восифӣ, ҳар сў
—Зи гўши худ бурун оранд хубон дурри макнунро.
Маҳ даъвои хубӣ чу ба он моҳлиқо кард,
Ӯро фалак охир аҷаб  ангуштнамо кард.
Бо дарду ғаму меҳнату андӯҳ қаринам,
То гардиши айём маро аз ту ҷудо кард..

Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 9

Бадое-ул-вақое-Қисми 8

ЁДДОШТИ   ВОСИФӢ   ДАР   БОРАИ   ИМТИҲОН  КАРДАНИ АҲЛИ КАМОЛ ӮРО ДАР ИНШОНАВИСӢ ВА ЁФТАНИ МУАММО Восифӣ дар ин бора мегўяд: ҷамъе аз фозилони Самарқанд дар хонаи хоҷа Амиракои Шоҳӣ2 ба расми меҳмонӣ ҷамъ шудаанд. Дар он маҷлис гуфтугўи муаммо ва иншо ба миён омадааст. Яке аз онҳо гуфтааст ки: «Агар иншонависӣ ва муаммоёбӣ чунон аст, ки … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 8

Убайди Зоконӣ — Рисолаи дилкушо қисми 3

Ҳикоят   Шахсе меҳмонеро дар зери хона хобонид. Ними шаб садои хандаи вайро дар болохона шунид. Пурсид, ки дар он ҷо чӣ мекунӣ? Гуфт:— Дар хоб ғалтидаам. Гуфт:— Мардум аз боло ба поин ғалтанд, ту аз поин ба боло ғалтидӣ? Гуфт:— Ман ҳам ба ҳамин механдам. Ҳикоят   Маҷди Ҳамгар 96 зане зиштрў дар сафар … Читать далееУбайди Зоконӣ — Рисолаи дилкушо қисми 3

Бадое-ул-вақое-Қисми 7

ДАР БОРАИ ГУРЕЗОНДАНИ ВОСИФӢ ДУХТАРАКИ АСИРА — МОҲЧУЧУКРО Восифӣ мегўяд: баъд аз ду рўзи фалокати амир Ёдгор ба пеши амир Шоҳвалӣ рафтам. Дар он ҷо Султонвалӣ (писари Шоҳвалӣ)-ро дидам, ки гиребони худро пора-пора карда ва чунон гириста, ки чашмонаш варамидаанд. Чун фақирро дид, фарёд баровард ва гуфт: — Махдумо! Маро бубахшед ва ҳар ҳаққе,  ки … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 7

Бадое-ул-вақое-Қисми 6

ДАР БОРАИ ҶАНГИ МИРХАЛИЛ БО МУФРИДИ ҚАЛАНДАР          Восифӣ мегўяд: дар Ҳирот Мирхалил ном саидзодае буд, ки саромади ятимони панҷ дарвоза ва нўҳ булуки Ҳирот буд. Ҳамаи паҳлавонон дар ятимӣ сари таслим ба пеши ў фуруд оварда буданд. Дар ў хоҳиши чангидан бо Муфриди қаландар пайдо шуд ва ба пеши султон Ҳусайнмирзо омада гуфт: —Маро … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 6

Бадое-ул-вақое-Қисми 5

ДАР БОРАИ МУБОРИЗА КАРДАНИ ПАҲЛАВОН МУҲАММАДИ МОЛОНӢ БО ФИЛ Восифӣ аз Мирмуҳаммад Юсуф нақл карда мегўяд: дар соли 900 ҳиҷрӣ (1495) вақте ки султон Ҳусайнмирзо дар яйлоқи Чилдухтарон хайма ва саропарда зада буд, аз подшоҳи Деҳлӣ ба ў як фил бо қумошҳои ҳиндӣ тўҳфа омад. Он фили манглусӣ буд. Мардумоне, ки Ҳиндустонро саёҳат карда буданд, … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 5

Бадое-ул-вақое-Қисми 4

ЁДДОШТИ ВОСИФӢ ДАР БОРАИ РАССОМ БЕҲЗОД ВА СУРАТИ НАВОӢ Васифӣ дар ёддошти худ дар муқаддимаи тасвири Мир Алишер мегўяд: подшоҳон ҳамеша ҷамъе аз мусав-вирони (рассоми) сеҳрофарин ва наққошони бадоеъ-оинро дар дарбори худ нигоҳ дошта, назари илтифот ба ҳоли эшон гумоштаанд. Чунки ин тоифаи тарабангез ва ин фирқаи латофатомез сабаби хурсандии оммаи аҳли оламанд. Бинобар ин подшоҳи мабрур … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 4

Убайди Зоконӣ — Рисолаи дилкушо қисми 2

Ҳикоят Шайтонро пурсиданд, ки кадом тоифаро дўст дорй? Гуфт: — Даллолонро. Гуфтанд: — Чаро? Гуфт: —Аз баҳри он ки ман ба сухани дурўғ аз эшон хурсанд будам. Эшон савганди дурўғ низ бад-он афзуданд. Ҳикоят Ҷанозаеро ба роҳе мебурданд. Дарвеше бо писар бар сари роҳ истода буданд. Писар аз падар пурсид, ки бобо дар ин ҷо … Читать далееУбайди Зоконӣ — Рисолаи дилкушо қисми 2

Бадое-ул-вақое-Қисми 3

ЁДДОШТҲОИ ВОСИФӢ ДАР БОРАИ НАВОӢ ВА ҶОМӢ, КИ АЗ КАСОНИ ДИГАР ШУНИДААСТ              Пеш аз навиштани ин қисми ёддоштҳои Восифӣ ҳамин нуктаро қайд карда гузаштан даркор аст, ки ў ин гуна воқеаҳоро аз Мавлоно Соҳиби Доро, ки хеши худаш буда аз ҳамсўҳбатони доимии Навоӣ аст ва аз Шайх Баҳлул, ки хидматгорм доимии Навоӣ аст ва … Читать далееБадое-ул-вақое-Қисми 3